Lakierowanie mebli drewnianych — rodzaje lakierów i techniki nanoszenia

Lakierowanie drewna to jeden z podstawowych etapów renowacji mebli. Wybór odpowiedniego lakieru i techniki jego nakładania zależy od rodzaju drewna, stanu powierzchni i oczekiwanego efektu końcowego. W polskich warsztatach meblowych stosuje się kilka głównych rodzajów lakierów, różniących się składem, trwałością i sposobem aplikacji.

Rodzaje lakierów stosowanych w renowacji mebli

Lakiery nitrocelulozowe

Lakiery nitrocelulozowe (NC) były przez dekady najpopularniejszym wyborem w polskich zakładach stolarskich. Schną szybko — pierwsza warstwa twardnieje w ciągu kilkudziesięciu minut — co pozwala na sprawne nakładanie kolejnych powłok. Łatwo je szlifować między warstwami papierem ściernym o ziarnistości 400–600.

Wadą lakierów NC jest stosunkowo niska odporność na alkohol i wysoka temperaturę. Z tego względu nie są zalecane do blatów kuchennych ani stołów jadalnianych, które regularnie stykają się z gorącymi naczyniami. Sprawdzają się natomiast doskonale przy lakierowaniu szafek, biblioteczek i dekoracyjnych elementów drewnianych.

Lakiery poliuretanowe

Lakiery poliuretanowe (PU) oferują znacznie twardszą i bardziej odporną powłokę niż lakiery NC. Są odporne na ścieranie, alkohol i umiarkowane ciepło. Dostępne są w wersji jednoskładnikowej (utwardzanie przez wilgoć z powietrza) i dwuskładnikowej (z utwardzaczem izocyjanianowym).

Lakiery PU dwuskładnikowe stosowane są głównie w zakładach profesjonalnych ze względu na ograniczony czas po zmieszaniu składników (tzw. pot life) oraz konieczność stosowania odpowiednich środków ochrony osobistej podczas aplikacji. Czas schnięcia między warstwami wynosi zazwyczaj 4–8 godzin, a pełne utwardzenie następuje po kilku dniach.

Lakiery akrylowe (wodorozcieńczalne)

Lakiery akrylowe wodorozcieńczalne zyskują popularność w polskich warsztatach ze względu na niską zawartość rozpuszczalników organicznych i łatwość czyszczenia narzędzi wodą. Charakteryzują się stosunkowo krótkim czasem schnięcia i minimalnym żółknięciem z czasem.

Jedną z ich wad jest większa wrażliwość na wilgoć w trakcie schnięcia oraz gorzej znoszą niskie temperatury podczas aplikacji. Producenci zazwyczaj zalecają nakładanie w temperaturze powyżej 10°C. Stosowane są głównie przy meblach dziecięcych i elementach, gdzie istotne jest ograniczenie emisji lotnych związków organicznych.

Przygotowanie powierzchni drewna

Trwałość lakierowania w dużej mierze zależy od starannego przygotowania powierzchni. Etapy tej fazy pracy są następujące:

1. Usunięcie starego wykończenia — przy meblach poddawanych renowacji konieczne jest zmycie lub zeszlifowanie poprzedniej warstwy farby, lakieru lub wosku. Do usuwania starych powłok stosuje się zmywacze chemiczne (strippery) lub mechaniczne szlifowanie.
2. Szlifowanie wstępne — papierem ściernym o ziarnistości 120–150 wzdłuż włókien drewna. Celem jest wyrównanie powierzchni i otwarcie porów drewna.
3. Gruntowanie — grunt wzmacnia przyczepność lakieru i wyrównuje chłonność drewna. Przy drewnie porowatym (dąb, jesion) warto stosować grunty wypełniające pory (porefiller).
4. Szlifowanie po gruntowaniu — papierem 240–320 przed nałożeniem pierwszej warstwy lakieru.

Techniki nakładania lakieru

Nakładanie pędzlem

Pędzel stosuje się głównie w pracach renowacyjnych i przy małych powierzchniach. Ważne jest używanie pędzla dobrej jakości — zbyt miękkie lub źle zamocowane włosie pozostawia ślady szczeciny w lakierze. Lakiery pędzlowe mają z reguły wyższą lepkość niż pistol etowe. Nakłada się je ruchami wzdłuż słojów drewna, unikając cofania pędzla po świeżo nałożonej warstwie.

Natrysk pistoletem

Pistolet natryskowy zapewnia równomierną, cienką powłokę bez śladów pędzla. Stosowany jest w profesjonalnych lakierniach, ale coraz częściej też w amatorskich warsztatach wyposażonych w kompresor. Przy pracy z pistoletem konieczne jest rozcieńczenie lakieru do odpowiedniej lepkości roboczej, co podaje karta techniczna producenta.

Wadą tej metody jest konieczność dokładnej ochrony otoczenia przed rozpylanym lakierem oraz stosowania maski z filtrem organicznym. W Polsce obowiązują przepisy dotyczące emisji lotnych związków organicznych (LOZ) w zakładach produkcyjnych, dlatego profesjonalne lakiernie są wyposażone w kabiny z filtracją powietrza.

Szlifowanie między warstwami

Po wyschnięciu każdej warstwy lakieru (z wyjątkiem ostatniej) wykonuje się szlifowanie papierem 400–600 lub gąbką ścierną. Celem jest usunięcie kurzu i utrwalonego pyłu, wyrównanie nierówności i poprawa przyczepności kolejnej warstwy. Praca odbywa się wyłącznie na sucho i wzdłuż włókien drewna.

Stopnie połysku

Lakiery dostępne są w różnych stopniach połysku: wysokopołyskowe (połysk powyżej 80 GU), satynowe (30–60 GU), półmatowe i matowe. W renowacji antyków najczęściej stosuje się wykończenia satynowe lub matowe, które wyglądają bardziej naturalnie i zbliżone są do oryginalnych powłok historycznych mebli. Nowoczesne meble gabinetowe i parkiety często lakieruje się na wysoki połysk.

Polecane źródła

Więcej informacji o technikach lakierowania drewna można znaleźć w zasobach:

• Wood Finishing Enterprises — baza wiedzy o wykańczaniu drewna
• Wikipedia — artykuł o lakierach (pl)
• Źródło zdjęcia — Wikimedia Commons